Gebitsbeschermer bij Sporten: Wanneer en Welk Type?

Waarom een gebitsbeschermer?

Elk jaar lopen duizenden Nederlanders bij het sporten gebitsschade op. Uitgeslagen tanden, afgebroken hoekjes, gebarsten kiezen of verwondingen aan lippen en tong, veel van deze letsels zijn simpelweg te voorkomen met een goede gebitsbeschermer. Toch draagt slechts een klein deel van de amateursporters er daadwerkelijk een, vaak omdat men denkt dat het alleen bij contactsporten nodig is, of omdat men eenvoudigweg niet weet welke variant het beste past.

Een gebitsbeschermer, ook wel sportbitje of mondbeschermer genoemd, is een kunststof hulpmiddel dat je over je bovengebit draagt tijdens het sporten. De beschermer vangt klappen op, verdeelt de kracht over een groter oppervlak en voorkomt dat je tanden beschadigen bij een val of botsing. Daarnaast verkleint hij het risico op een hersenschudding: door de kaak te stabiliseren wordt de schokgolf naar de schedel gedempt.

De investering verdient zichzelf ruimschoots terug. Eén beschadigde voortand laten herstellen of vervangen kost al snel vele honderden tot duizenden euro\'s, en een implantaat loopt op richting de drie- tot vierduizend euro. Een op maat gemaakte gebitsbeschermer is daarmee een van de meest rendabele preventieve uitgaven die je kunt doen als sporter.

Bij welke sporten is bescherming nodig?

Gebitsbeschermers worden vaak geassocieerd met boksen en rugby, maar het advies is veel breder. De KNMT (Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde) en sportbonden raden een gebitsbeschermer aan bij elke sport waar contact met een tegenstander, stick, bal of harde ondergrond mogelijk is.

Sterk aanbevolen tot verplicht:

• Hockey (veld- en zaalhockey)
• Rugby
• Boksen, kickboksen, MMA en thaiboksen
• Ijshockey en inline hockey
• Lacrosse en waterpolo
• Judo, karate, taekwondo

Ook aanbevolen bij valrisico:

• Mountainbiken en BMX
• Skateboarden en inline skating
• Snowboarden en skiën
• Paardrijden, vooral bij wedstrijden en springen
• Basketbal, handbal en voetbal op hoog niveau

Bij sommige bonden en verenigingen is een gebitsbeschermer tegenwoordig verplicht. Check altijd de reglementen van jouw sport of club.

De drie types gebitsbeschermers

1. Standaard (confectie) gebitsbeschermer

Deze kant-en-klare beschermers zijn de goedkoopste optie en verkrijgbaar bij sportwinkels en drogisterijen. Je haalt ze uit de verpakking en zet ze in je mond. Voordelen: goedkoop (5-15 euro) en direct beschikbaar. Nadelen: zitten vaak slecht, zijn groot en log, belemmeren het ademen en spreken, en bieden de minste bescherming van de drie types. Alleen aan te raden als tijdelijke noodoplossing.

2. Boil-and-bite gebitsbeschermer

Dit type vorm je thuis zelf door hem kort in kokend water te leggen en vervolgens over je tanden te bijten terwijl het materiaal nog zacht is. Het resultaat past beter dan een standaardvariant. Voordelen: redelijke pasvorm (15-40 euro), breed verkrijgbaar. Nadelen: vormt zich slechts gemiddeld, materiaal is relatief dik, slijtage treedt sneller op en bij herhaald verwarmen verliest hij zijn vorm. Geschikt voor recreatieve sporters.

3. Op maat gemaakte gebitsbeschermer

Deze wordt door je tandarts gemaakt op basis van een afdruk of digitale scan van je gebit. Het eindresultaat past perfect, is dunner en comfortabeler dan de andere varianten en biedt maximale bescherming. Voordelen: beste pasvorm, minste belemmering bij ademhaling en spraak, lange levensduur (3-5 jaar), optimale bescherming. Nadelen: hogere prijs (200-400 euro) en twee afspraken nodig. Dit is de gouden standaard voor iedereen die serieus sport.

Welke kies je?

De juiste keuze hangt af van je sport, niveau en budget. Enkele richtlijnen:

• Recreatief, incidenteel: een boil-and-bite volstaat meestal
• Wekelijks trainen, wedstrijden: op maat gemaakt is sterk aan te raden
• Contactsporten op hoog niveau: altijd op maat
• Kinderen in de groei: boil-and-bite is praktischer (moet vaker vervangen)
• Met beugel: altijd een speciale orthobeschermer (zie sectie verderop)

Let bij aanschaf op de volgende eigenschappen:

• Voldoende dikte op de kauwvlakken (minimaal 3-4 mm)
• Bedekking van alle bovenkiezen en voortanden
• Niet tot onder de tandvleesrand reikend (irriteert)
• Geen losse of scherpe randen
• Je kunt er zonder moeite bij ademen en kort praten

Kosten en vergoeding

De kosten lopen uiteen:

• Standaard bitje: 5 tot 15 euro
• Boil-and-bite: 15 tot 40 euro
• Op maat door tandarts: 200 tot 400 euro

De basisverzekering in Nederland vergoedt een gebitsbeschermer doorgaans niet. Een aanvullende tandartsverzekering kan een deel van de kosten dekken, vooral als je aantoonbaar veel sport. Bedrijfs- of sportverzekeringen vergoeden soms de kosten bij topsporters. Check altijd vooraf je polisvoorwaarden en vraag je tandarts om een kostenvoorstel.

Tip: sommige tandartsenpraktijken bieden op maat gemaakte beschermers aan tegen een gunstiger tarief in pakketten met regelmatige controles. Informeer bij je eigen tandarts.

Onderhoud en levensduur

Een goede gebitsbeschermer verdient wat aandacht. Met de juiste verzorging gaat hij jaren mee.

• Spoel na elk gebruik met koel water
• Poets hem regelmatig met een zachte tandenborstel en milde zeep (geen tandpasta, die is te schurend)
• Laat drogen aan de lucht voordat je hem opbergt
• Bewaar in een geventileerd doosje, niet in een afgesloten plastic zak
• Vermijd hitte: leg hem nooit in de zon of in een hete auto
• Laat hem niet bij huisdieren liggen (honden vinden het materiaal onweerstaanbaar)

Controleer regelmatig op scheurtjes, vervormingen of slijtage. Vervang de beschermer bij zichtbare schade of wanneer hij niet meer goed past. Bij kinderen en tieners in de groei is jaarlijks opnieuw laten maken vaak nodig.

Bij beugel, kronen of protheses

Als je een beugel draagt, is een standaard gebitsbeschermer geen optie. De slotjes en draadjes kunnen beschadigen of in je lip prikken. Er zijn speciale orthodontische gebitsbeschermers (orthobeschermers) die meer ruimte bieden en vaak gemaakt zijn van een flexibeler materiaal. Laat je tandarts of orthodontist adviseren. Lees ook ons artikel over beugels voor volwassenen voor meer context over orthodontie.

Heb je kronen, bruggen, implantaten of een gedeeltelijke prothese? Een op maat gemaakte gebitsbeschermer is dan de enige veilige keuze. De tandarts kan met digitale scans rekening houden met deze constructies en voorkomen dat ze losraken bij een klap. Zeker bij implantaten is extra bescherming cruciaal, de kosten bij verlies zijn aanzienlijk.