Waarom zijn röntgenfoto's zo belangrijk?

Een tandarts kan met zijn ogen en spiegeltje maar een deel van wat er in je mond gebeurt, zien. Het overgrote deel van elke tand en de hele kaak blijft verborgen. Juist daar ontstaan veel problemen: cariës tussen de tanden, kleine ontstekingen rond de wortels, cysten en ingegroeide verstandskiezen. Zonder röntgenfoto's zou het preventieve werk van je tandarts grotendeels giswerk zijn.

Röntgenfoto's helpen bij het ontdekken van:

• Cariës tussen tanden of onder vullingen
• Botverlies door tandvleesziekte
• Wortelkanaalinfecties en abcessen
• Ingegroeide of scheefstaande verstandskiezen
• Cysten en tumoren in de kaak
• Kaakbreukjes na trauma
• Problemen met het kaakgewricht
• Planning van implantaten, kronen en orthodontie

Voor een algemeen overzicht van wat er bij een tandartsbezoek gebeurt, kun je terecht op onze uitgebreide gids over het eerste tandartsbezoek.

Soorten tandheelkundige röntgenfoto's

Niet elke röntgenfoto is hetzelfde. Tandartsen kiezen de soort foto op basis van de vraagstelling. De belangrijkste varianten:

1. Bitewing (beet-röntgen). Een kleine foto van 3 tot 4 achterste tanden, waarbij je op een bijtbord bijt. Ideaal voor het opsporen van cariës tussen de tanden en beginnende tandvleesziekte. Standaard bij periodieke controle om de 1-2 jaar.

2. Peri-apicale foto. Een enkele tand van kroon tot wortelpunt. Wordt gebruikt bij kiespijn, endodontische behandelingen en wortelproblemen.

3. Occlusale foto. Een grotere foto die een deel van de boven- of onderkaak in kaart brengt. Wordt vooral bij kinderen gebruikt en bij het lokaliseren van niet-doorgebroken tanden.

4. Panoramafoto (OPG). Een grote foto van je hele kaak op één beeld. De röntgenbuis draait om je hoofd. Uitstekend voor het beoordelen van verstandskiezen, kaakbreuken, cysten en als basisbeeld voor implantaten of orthodontie.

5. Cefalometrische foto (cephalo). Een zijaanzicht van hoofd en hals, gebruikt door orthodontisten om kaakverhoudingen te beoordelen.

6. Cone Beam CT (CBCT). Een 3D-scan die een volledig volumemodel van je kaak oplevert. Onmisbaar voor complexe implantaten, moeilijke extracties en kaakchirurgie.

Hoeveel straling is dat eigenlijk?

Straling klinkt eng, maar de doses in de moderne digitale tandheelkunde zijn zeer laag. Sinds de overgang van fotofilm naar digitale sensoren zijn dosissen met 60-80% gedaald. Ter vergelijking:

• Bitewing (digitaal): circa 0,005 mSv
• Panoramafoto: 0,01 - 0,02 mSv
• Volledige CBCT: 0,05 - 0,20 mSv
• Vliegreis Amsterdam - New York: 0,05 mSv
• Natuurlijke achtergrondstraling per jaar in NL: circa 2 mSv
• Longfoto in ziekenhuis: 0,1 mSv
• CT-scan van de buik: 10 mSv

Een bitewing-sessie komt overeen met ongeveer één dag natuurlijke achtergrondstraling. De internationale richtlijn ALARA ("As Low As Reasonably Achievable") is leidend: zo weinig straling als redelijk mogelijk, altijd met loodschort, en alleen als er een diagnostische noodzaak is. Geen enkele Nederlandse tandarts maakt "voor de zekerheid" een foto.

Hoe vaak is een röntgenfoto nodig?

Er bestaat geen vaste regel. Het is volledig maatwerk, gebaseerd op je individuele risicoprofiel. De Nederlandse richtlijn voor tandheelkundige radiologie adviseert grofweg:

• Laag risico volwassenen: bitewings elke 2-3 jaar
• Gemiddeld risico: bitewings elke 1,5-2 jaar
• Hoog risico (veel cariës, droge mond, paradontitis): bitewings elke 6-12 maanden
• Kinderen met wisselgebit: op indicatie elke 12-24 maanden
• Nieuwe tandarts: vaak initieel een panoramafoto of set bitewings als startpunt
• Bij kiespijn of trauma: direct op indicatie

Je tandarts bepaalt dit samen met jou. Heb je het idee dat er te vaak gefotografeerd wordt, vraag dan rustig om uitleg. Een goede tandarts kan precies uitleggen waarom een bepaalde foto nu nodig is.

Kinderen en zwangerschap

Kinderen. Kinderen zijn gevoeliger voor straling dan volwassenen omdat hun cellen sneller delen. Om die reden worden röntgenfoto's bij kinderen alleen gemaakt als het echt nodig is, vaak met extra afscherming en aangepaste, lagere doses. Digitale sensoren die in kleine kindermonden passen, helpen ook.

Zwangerschap. Tijdens de zwangerschap worden niet-urgente röntgenfoto's uitgesteld tot na de bevalling. Als er acuut een foto nodig is - bijvoorbeeld bij een abces - is het absoluut veilig, mits er een loodschort over de buik en schildklier wordt geplaatst. Onbehandelde infecties vormen een veel groter risico voor moeder en kind dan een enkele röntgenfoto. Meld altijd bij je tandarts als je zwanger bent of zou kunnen zijn.

Als je tijdens zwangerschap acute pijn krijgt, lees ook onze informatie over spoedtandarts-hulp.

3D-scans (CBCT): wanneer wel, wanneer niet?

CBCT (Cone Beam Computed Tomography) is een relatief nieuwe techniek die de kaak in 3D in beeld brengt. De toegevoegde waarde is groot bij:

• Implantaatplanning, om botvolume en zenuwen exact in beeld te hebben
• Extracties van moeilijke verstandskiezen
• Complexe wortelkanaalbehandelingen met extra kanalen
• Kaakchirurgische ingrepen
• Kaakafwijkingen en -gezwellen
• Trauma met breuken in de kaak

CBCT geeft meer straling dan 2D-foto's en wordt daarom alleen ingezet bij specifieke indicaties. Voor standaardcontroles of eenvoudige vullingen is het niet nodig. Niet elke tandartspraktijk heeft een CBCT - vaak wordt doorverwezen naar een gespecialiseerde praktijk of ziekenhuis.

Jouw rechten als patiënt

Je hebt als patiënt recht op duidelijke informatie en inspraak. Specifieke rechten rond röntgenfoto's:

• Recht op uitleg waarom de foto nodig is
• Recht op weigering, al kan dit de diagnose beperken
• Recht op inzage en kopie van eerdere foto's - handig bij tandartswissel
• Recht op loodschort en schildklierbescherming
• Recht te weten wie de foto maakt en beoordeelt
• Recht op gebruik van eerdere foto's als ze nog bruikbaar zijn

Wissel je van tandarts? Vraag je vorige tandarts altijd om digitale kopieën van je röntgenfoto's. Dit voorkomt dat je opnieuw gefotografeerd wordt en bespaart kosten. Voor meer over kosten rondom beeldvorming, bekijk onze gids over tandartskosten.