Wat is mondademhaling?

Ademen is iets wat je onbewust doet, ongeveer 22.000 keer per dag. De manier waarop je ademt maakt een enorm verschil voor je gezondheid. Neusademhaling is de natuurlijke manier: de lucht wordt gefilterd, opgewarmd en bevochtigd voordat die de longen bereikt. Bij mondademhaling sla je deze filterfunctie over en ontstaan er op lange termijn problemen, vooral in de mond.

Van mondademhaling spreken we wanneer iemand structureel, soms de hele dag en nacht, via de mond ademt in plaats van via de neus. Dit kan een gewoonte zijn, een anatomisch probleem, of het gevolg van een verstopte neus. Veel mensen hebben niet door dat ze mondademhaler zijn, omdat het vaak tijdens de slaap gebeurt.

Een droge mond bij het wakker worden, slechte adem, snurken en vaak terugkerende cariës zijn allemaal signalen die je tandarts snel leert herkennen. In dit artikel lees je precies waarom mondademhaling zo schadelijk is en wat je eraan kunt doen.

Oorzaken van mondademhaling

Mondademhaling ontstaat zelden zonder reden. Meestal is er een combinatie van factoren in het spel. De belangrijkste oorzaken zijn:

• Chronische verkoudheid of allergieën: hooikoorts, huisstofmijtallergie of terugkerende voorhoofdsholteontsteking zorgen voor een verstopte neus.
• Vergrote neusamandelen of keelamandelen: vooral bij kinderen een veelvoorkomende reden.
• Scheef neustussenschot: een anatomische afwijking die de luchtstroom beperkt.
• Neuspoliepen: goedaardige zwellingen in het neusslijmvlies.
• Gewoonte: soms blijft mondademhaling bestaan ook nadat de oorzaak is weggenomen.
• Slechte houding en zwakke lip- of tongspieren: een voorovergezakte hoofdhouding nodigt uit tot mondademhaling.
• Slaapapneu: bij obstructieve slaapapneu wordt de mond vaak noodgedwongen gebruikt voor ademhaling.

Bij volwassenen speelt vaak een combinatie van stress, verstopte neus en jarenlange gewoontevorming mee. Bij kinderen zijn vergrote amandelen en allergieën de hoofdoorzaken. Identificatie van de echte oorzaak is de eerste stap naar een oplossing.

De gevolgen voor je gebit

Je mond is gemaakt om gesloten te zijn als je niet praat of eet. Zodra je mond urenlang openstaat, verandert het hele ecosysteem in je mond. De gevolgen zijn verrassend ingrijpend.

1. Droge mond en verhoogde kans op cariës. Speeksel is de natuurlijke verdediger van je gebit. Het bevat mineralen die glazuur versterken, buffers die zuren neutraliseren en antibacteriële stoffen die schadelijke bacteriën onder controle houden. Bij mondademhaling droogt het speeksel uit en krijgen bacteriën vrij spel. Het gevolg: vaker gaatjes, vooral op de voortanden aan de binnenkant.

2. Tandvleesontsteking en bloedend tandvlees. Droog tandvlees ontsteekt sneller. Plaque hecht makkelijker en wordt niet weggespoeld. Gingivitis is vaak al te zien aan de bovenfrontregio bij chronische mondademhalers.

3. Slechte adem (halitose). De anaerobe bacteriën die slechte adem veroorzaken houden van een droge, warme omgeving. Mondademhaling creëert precies die ideale omstandigheden.

4. Verkleuring en aanslag. Zonder het continue natuurlijke schoonspoelen door speeksel hechten kleurstoffen uit koffie, thee en rook sneller aan het glazuur.

5. Veranderde kaakontwikkeling. Vooral bij kinderen ontwikkelt de bovenkaak zich smaller en hoger als de tong niet in de juiste rustpositie tegen het gehemelte ligt. Dit leidt tot scheve tanden, een diepe beet of een open beet.

Lees voor een dieper inzicht in preventie ook onze pagina over het eerste bezoek aan de tandarts, waarin staat waar je tandarts precies op let.

Gevolgen voor je algehele gezondheid

Mondademhaling blijft niet beperkt tot je mond. Onderzoek laat steeds meer zien dat chronische mondademhaling invloed heeft op je hele lichaam.

• Slechte slaapkwaliteit: mondademhalers bereiken minder vaak de diepe herstellende slaapfases.
• Snurken en slaapapneu: de open mond zorgt dat de tong achterover valt en de luchtweg deels blokkeert.
• Vermoeidheid en concentratieproblemen: door chronisch zuurstoftekort in de nacht.
• Verhoogde infectiegevoeligheid: ongefilterde lucht bevat meer bacteriën en virussen, wat keelontstekingen en bronchitis stimuleert.
• Hoofdpijn en duizeligheid: door verstoorde CO2-balans in het bloed.
• Verhoogde bloeddruk: aangetoond bij patiënten met onbehandelde slaapapneu.

Neusademhaling produceert bovendien stikstofmonoxide, een stof die bloedvaten verwijdt en bacteriën doodt. Wie door de mond ademt, mist dit natuurlijke voordeel volledig.

Mondademhaling bij kinderen: extra risico

Bij kinderen is mondademhaling extra zorgelijk. De kaken en het gezicht zijn nog volop in ontwikkeling en mondademhaling beïnvloedt die ontwikkeling direct. Een kind dat jarenlang door de mond ademt, krijgt typische kenmerken die door artsen "long face syndrome" worden genoemd.

Kenmerken bij kinderen met chronische mondademhaling:

• Langer en smaller gezicht dan normaal
• Hoog, smal gehemelte
• Teruggetrokken onderkaak
• Scheve of opeengepakte tanden
• Donkere kringen onder de ogen
• Droge, gesprongen lippen
• Slechter schoolprestaties door vermoeidheid
• Gedragsproblemen die soms onterecht als ADHD worden gediagnosticeerd

Gelukkig is veel van deze schade omkeerbaar als het probleem vroeg wordt aangepakt. Orthodontie in combinatie met KNO-behandeling en logopedie levert vaak indrukwekkende resultaten. Raadpleeg bij twijfel zowel je tandarts als de huisarts. Ons artikel over het verschil tussen tandarts, mondhygiënist en orthodontist helpt je kiezen wie je als eerste benadert.

Oplossingen en behandelingen

Er bestaan veel manieren om van mondademhaling af te komen. De beste aanpak hangt af van de oorzaak. Hieronder de belangrijkste opties.

Medische oplossingen. Een bezoek aan de KNO-arts is vaak de eerste stap. Afhankelijk van wat er wordt gevonden kunnen behandelingen bestaan uit een neuspoliepverwijdering, septumcorrectie, amandelen verwijderen, of allergiebestrijding met neussprays en antihistaminica.

Myofunctionele therapie. Een gespecialiseerde logopedist leert je de tong, lippen en kaakspieren weer in de juiste rustpositie te trainen. Het lijkt simpel, maar het effect is vaak verbluffend na enkele maanden oefenen.

Orthodontie. Bij kinderen wordt een smal gehemelte vaak verbreed met een palatinale expander, zodat er weer lucht door de neus past. Bij volwassenen helpt onder andere Invisalign bij kleine kaakcorrecties.

Mondtape en neusstrips. Mondtape traint je om 's nachts de mond gesloten te houden. Gebruik uitsluitend speciaal daarvoor ontworpen tape en doe dit nooit als je vermoedelijk slaapapneu hebt zonder overleg met een arts.

Slaaphouding aanpassen. Op je zij slapen vermindert zowel snurken als mondademhaling. Zwangerschapskussens of een tennisbal in je pyjamarug (de "tennisbaltechniek") helpen om op de rug slapen te vermijden.

Ademoefeningen. De Buteyko-methode en functionele ademtraining leren je bewust, rustig en door de neus te ademen. Veel sporters gebruiken deze technieken al.

Verhoogde tandheelkundige zorg. Zolang je een mondademhaler bent, is intensievere poetsroutine en frequentere gebitsreiniging cruciaal. Fluoridespoeling, xylitolkauwgom en een zachte tandenborstel zijn goede aanvullingen.

Wanneer naar de tandarts of arts?

Wacht niet tot je ernstige klachten hebt. Maak een afspraak als je een of meer van deze signalen herkent:

• Je wordt steeds wakker met een droge mond of keel
• Je partner meldt dat je snurkt of met open mond slaapt
• Je krijgt steeds terugkerende gaatjes ondanks goede verzorging
• Je tandvlees bloedt snel en is vaak rood
• Je kind ademt vooral door de mond en heeft onrustige slaap
• Je hebt chronisch slechte adem die niet weggaat met poetsen

Je tandarts kan tijdens een standaardcontrole al veel signalen oppikken. Voor de onderliggende oorzaak verwijst die vaak door naar een KNO-arts of logopedist. Voor informatie over verzekering van deze behandelingen lees onze pagina over de kosten bij de tandarts.